
04 jun Naar het oerbos van Białowieża Polen
Kijken naar bomen zonder menselijk ingrijpen
In het pinksterweekend ben ik met leden van de KPB (Kring Praktiserende Boomverzorgers) afgereisd naar Polen, met als einddoel de oerbossen bij Białowieża aan de grens met Wit-Rusland. Iedere deelnemer had zijn eigen doel en zijn eigen kijk op bomen. Zelf wilde ik vooral zien hoe bomen groeien zonder ingrijpen van mensen. Ook wilde ik de verschillen zien tussen bomen waar wel wordt ingegrepen, van groot ingrijpen zoals dunnen en kappen, tot klein ingrijpen zoals snoeien.
Met mijn kennis van bomen en voedselbossen keek ik anders naar het bos dan veel andere deelnemers.
Warschau, bomen die bijna niet worden gesnoeid
De reis begon in Warschau. Daar werden we door een boomspecialist meegenomen langs verschillende parken en bijzondere bomen. In Polen worden de boomverzorgingsmethodes uit West-Europa nog niet veel toegepast. De kennis begint langzaam binnen te druppelen. Je komt er bomen tegen die op een andere manier verankerd zijn en oude bomen die zijn volgestort met beton. Ook het snoeien gebeurt anders.
In de parken hangen de takken vaak bijna tot aan de grond en wordt er weinig gesnoeid. Juist die bomen waren voor mij een belangrijke reden om deze reis te maken. Ik ben al jaren aan het observeren, wat snoeien doet met de groei van bomen. In Warschau was dit goed zichtbaar.
Kastanjebomen waren daar veel hoger dan breed en hadden minder dikke zijarmen. Voor mij bevestigde dit opnieuw wat ik eerder in Nederland had waargenomen: snoeien heeft veel meer invloed op de groeivorm van bomen dan ik tijdens mijn opleidingen heb geleerd. Door snoei word de hormoonhuishouding verstoort waardoor de boom minder goed word aangestuurd. En zijtakken veel dikker worden dan wanneer er niet gesnoeid word.
Het oerbos van Białowieża
Na Warschau reisden we verder naar de oerbossen bij Białowieża. Dit gebied maakt onderdeel uit van het nationaal park en is streng beschermd. Het echte oerbos is maar een klein deel van het totale gebied. Ongeveer honderd jaar geleden werd dit deel extra beschermd. Sindsdien worden daar geen ingrepen meer gedaan, zoals het kappen van bomen.
Het streng beschermde stuk van het oerbos is alleen toegankelijk onder begeleiding van een gids. Bezoekers mogen maar een klein deel bekijken. De rest van het bos is niet toegankelijk, behalve voor onderzoekers. Alleen onveilige bomen langs de paden worden omgezaagd of omgetrokken om de veiligheid van bezoekers te waarborgen, maar ook hier word terughoudend gedaan. Al het hout blijft liggen op de plek waar het valt.
Zonder gids zou je veel informatie missen om het bos echt te begrijpen. De gidsen weten wanneer bomen zijn omgevallen en hoe de soortensamenstelling langzaam verandert. Het is mooi om te zien dat iedere boom zich anders gedraagt zonder menselijk ingrijpen. Sommige bomen worden heel oud en andere niet, zelfs binnen dezelfde soort.
Wanneer een boom omvalt, ontstaat er direct veel concurrentie tussen jonge boompjes die klaarstaan om de open ruimte te vullen.
Verschillende soorten en samenstellingen
In het oerbos stonden eiken, beuken, lindes, populieren, sparren, douglassparren, elzen, esdoorns en nog veel meer soorten. Ook de ondergroei was heel divers, met onder andere daslook, zevenblad en verschillende kruiden en struiken.
Bomen en planten komen en gaan. Op iedere plek zag je weer een andere samenstelling van soorten. Soms omdat de grond natter was, soms omdat de bodem rijker of juist armer was. Eigenlijk zag je nergens exact dezelfde samenstelling. Dat maakte het bos bijzonder.
Leeftijd zegt niet alles
Naast de grote variatie in soorten viel ook de leeftijdsdiversiteit op. Van net ontkiemde boompjes tot bomen van meer dan 300 jaar oud.
Ik had verwacht veel hele dikke bomen te zien, maar dat viel mee. We kwamen maar een paar bomen tegen van ongeveer 150 centimeter doorsnede. Dat betekent niet dat er geen oude bomen waren. Veel oude bomen waren juist dunner dan je zou verwachten.
Zo stonden er lindes van meer dan honderd jaar oud met een stam van ongeveer 60 centimeter dik. Even verderop stonden lindes van nog geen zestig jaar oud die bijna net zo dik waren. In het oerbos is de leeftijd van een boom dus moeilijk in te schatten.
De doorgaande top van bomen
Ook in het oerbos werden observaties bevestigd die ik eerder in Nederland had gedaan. Bijna alle bomen hadden een doorgaande top. Vooral bij de eiken viel dat op.
In Nederland hebben eiken vaak geen duidelijke doorgaande top meer, maar meerdere grote gesteltakken. In het oerbos hadden de eiken bijna allemaal een doorgaande stam tot hoog in de kroon. Pas ongeveer vier tot vijf meter onder de hoogste tak vertakten ze zich naar meerdere toppen.
Alles wat ik daar zag bevestigde wat ik zelf al had waargenomen bij bomen in Nederland, maar wat weinig wordt verteld in de schoolbanken. Een boom groeit eerst met één hoofdstam totdat hij groot genoeg is, dit kan je vergelijken met de kinder- en pubertijd. Pas daarna wordt de kroon breder en kunnen er meerdere toppen ontstaan, afhankelijk van de soort, de volwassenfase.
Verschillende mensen, verschillende blikken
Naast de vele mooie bomen waren ook de gesprekken en discussies waardevol. Het mooie is dat iedereen anders naar bomen kijkt en andere voorkennis heeft.
Niet iedere boomverzorger of boomspecialist denkt hetzelfde. Dat hangt sterk af van wat iemand in zijn leven heeft meegemaakt. Collega’s die naast boomverzorger ook boer of jager waren, keken bijvoorbeeld anders naar bomen dan anderen.
Juist wanneer je openstaat voor verschillende meningen en invalshoeken krijg je veel waardevolle informatie. Die informatie helpt weer om je eigen visie verder te ontwikkelen.
Een reis die de puzzel verder compleet maakt
Voor mij was dit een bijzondere reis. Veel van mijn opgedane inzichten werd bevestigd en tegelijkertijd heb ik veel nieuwe dingen geleerd.
De puzzel is weer aangevuld met nieuwe stukjes. Daardoor wordt steeds duidelijker wat menselijk ingrijpen met bomen doet en hoe bomen zich gedragen wanneer we ze juist met rust laten. Gelukkig houd het hier niet op en blijft het observeren en ontwikkelen gewoon doorgaan.
Ben je benieuwd hoe ik naar snoeien (of niet snoeien) in een voedselbos kijk?
Doe dan mee met een livecursus of 1 op 1 begeleiding. Deze vind je hier
